Son güncellenme :09.01.2019 18:02

Anasayfa > Yazarlar > MANTAR HAYATINIZIN SONU OLMASIN!

09.01.2019 Çar, 18:02

MANTAR HAYATINIZIN SONU OLMASIN! - Doç. Dr. Ethem Acar

Geçen haftalarda Muğla’da Çıntar Festivali’nin ikincisi düzenlendi. Festivalde Fen fakültesinden dostum sayın Doç. Dr. Hakan ALLI ‘’her mantarın yenebileceğini ancak bazılarının bir kez‘’ yenilebileceğini ifade ederek zehirli mantarlar konusunda dikkat çekmişti. Evet, bu önemli bir konu. Özellikle sonbahar yağmurları ile birlikte ülkemiz ve ilimiz mantar bahçesine dönüyor. Mantar toplayanımızda çok maşallah. Bu konun uzmanı Hakan ALLI’da topluyor, hiçbir fikri olmayan vatandaşta. Pazarlar, yol kenarları mantar, çıntar satanlarla dolu. Tabi bizim sözümüz çıntara değil, bilen topluyor, insanlarda afiyetle yiyorlar. Ama ya bilinçsiz mantar toplamalar, hangi mantar zehirli/zehirsiz olduğu konusundaki hurafeler. Bugün bu konuya değinmek istedim.
Tüm dünyada toplamda 150.000 civarında mantar türü olduğu biliniyor. Bunların muhtemelen 100-150 kadar türü zehirli, bu zehirli türlerin de birçoğu ülkemizde de yetişiyor maalesef. Ülkemizde yaklaşık 2500 mantar türünün var olduğu kabul ediliyor. Dediğim gibi bunların 150 kadarı zehirli, 10 kadar türü de ölümcül zehirler içeriyor. Peki, bu zehirli türleri nasıl birbirinden ayırırız derseniz, bunun basit bir yöntemi yok ancak bu konuda bir sürü hurafe var. Ağaç dibinde/üstünde yetişen mantar zehirsiz olur, çayır çimende yetişen mantar zehirsiz olur, zehirli mantar renk değiştirir… vb. gibi bazen işe yarayan bazen yaramayan, ancak bilimsel anlayıştan uzak, birçok hurafe mevcut. O zaman önceliğimiz bilmediğimiz, emin olmadığımız mantarı toplamamamız, belki bu işi bilenlere bırakmamız diyeceğim ama ben uzmanlık eğitimini Karadeniz bölgesinde-Samsun’da yaptım. Orada ölümcül mantar zehirlenmesi genelde kendini ‘’biz hep toplarız’’ şeklinde tarifleyen, Karadeniz’de kendilerine bu işin uzmanı anlamına gelen ‘‘ormancı’’ olarak isimlendirilen köylülerin topladığı mantarların zehirlediğini gördüm. Yaklaşık 5 yıldır buradayım çok şükür çıntardan ölümlü bir zehirlenme görmedim. Bu belki bu türün bölge halkı tarafından iyi tanınmasından kaynaklanabilir, yine de dikkat etmek lazım. Çünkü bildiğimiz mantarların arasına karışmış bir amatoksin (ölümcül mantar zehiri), yiyen herkesin ölümüne sebep olabilir. Ne yapmak gerekir diyorsanız öncelikle tanımıyorsak toplamayacağız, bilmediğimiz mantarı yemeyeceğiz, daha da ayrıntılı bilgi istiyorsanız Hakan hocamın mantar zehirlenmesi hakkında demeçlerini okuyabilirsiniz, yol gösterici olur eminim. Ben zehirlendikten sonra ne oluyor o kısma geçeyim artık.
Mantar zehirlenmeleri zehrin türüne göre, belirtilere göre, belirtilerin başlama süresine göre çeşitli başlıklar altında toplanarak anlatılabilir. Mantar yedikten sonra zehirlenme belirtileri sıklıkla ilk yarım saat ile ilk iki saat içerisinde başlar veya 6. saatten sonra başlar. Bu noktadan bakacak olursak, eğer belirtiler ilk 2 saat içerisinde başlamışsa tıbbi olarak biz bu zehirlenmeyi ölümcül olmayan mantar zehirlenmesi kabul ederiz. Peki, bu hastaların tıbbi desteğe ihtiyacı var mıdır? Evet, genelde vardır, ama ölüm görülmez. Bizim için belirtileri geç başlayanlar daha tehlikelidir. Olayın vahametini anlamak için bir örnek vermem gerekirse; halüsinojenik mantar olarak bildiğimiz ‘psilocybin’ türü mantardan yedikten sonra acil servise bilinç değişikliği, hayal görme gibi ciddi belirtilerle başvuran bir hastanın bulguları düzeldikten sonra ölümcül başka bir olay yaşamayacağını, ancak mantar yedikten 6 saat sonra sadece bulantı-kusma gibi basit belirtilerle gelen bir hastanın karaciğer yetmezliğine bağlı ölebileceğini sık görürüz. O sebeple belirtilerin başlama süresi bizim için son derece önemli. Tabi belirtileri mantar yedikten 6 saatten sonra başlayan tüm zehirlenmeler ölümcüldür diye kesin olarak söyleyebilir miyiz? Hayır, bunun istisnaları mevcut. Mesela belirtiler 6 saatten sonra başlamış bir vakada, zehirlenmenin sebebi mantardan ziyade besin zehirlenmesi olabilir veya ‘coprinus’ olarak bilinen bir mantar türü var ki, o mantardan yendikten sonra alkol metabolizmasında aktif rol oynayan ‘alkol dehidrogenaz’ enziminin fonksiyonunu 72 saatliğine bloke eder, yani mantar yedikten sonraki 72 saat içerisinde alkol alırsa kişi ‘disulfuram’ olarak isimlendirdiğimiz, tansiyon ve nabız artması, yüzde kızarıklık, çarpıntı, baş ağrısı, bulantı- kusma gibi belirti-bulgular görülür. Bu bulgular geçtikten sonra herhangi bir sağlık soruna sebep olmaz.
Biz tüm mantar zehirlenmelerinde acil servise başvuru sürelerini de göz önüne alarak mide yıkaması yapıyoruz, aktif kömür olarak isimlendirdiğimiz zehiri bağlayan kömürle, zehiri bağlamaya çalışıyoruz. Sonrasında bulgulara göre ve süreye göre hareket ediyoruz. Örnek vermek gerekirse ilk 2 saat içerinde bulantı-kusma belirtisi olan bir hastanın sıvı eksikliği fazlaysa onu yerine koyuyoruz ve 12-24 saat içerisinde hasta düzelince, taburcu ediyoruz. Peki, aynı belirtiler 6. saatten sonra başlamışsa bu hastayı 48-72 saat yatırarak, karaciğer enzimlerini takip edip, herhangi bir karaciğer yetmezliği bulguları başlarsa, bunlara yönelik tedaviye başlıyoruz. .Bu tedavilere de yanıt alamazsak karaciğer nakli hastanın hayatının kurtarılması için son bir alternatif oluyor. Önceleri, karaciğer yetmezliği gelişen bir mantar zehirlenmesinde ölüm oranı %50’ler civarındaydı ancak gelişen karaciğer koruyucu tedavilerle beraber bu oran %10’lara kadar geriledi diyebiliriz.
Mantar protein içeriği nedeniyle vücudumuz için çok faydalı bir besin, sadece protein içeriği de değil faydaları saymakla bitmez, tabi zehirli olmayan mantar türünden bahsediyorum. Bu konuya çok dikkat edelim ki; ‘’Mantar hayatımız, son bulmasın’’, ‘’Mantar, hayatımızın sonu olmasın’’. Sağlıcakla kalın.
Doç. Dr. Ethem ACAR

YORUMLAR

Toplam 0 yorum bulunmaktadır.