Son güncellenme :31.12.2018 15:53

Anasayfa > Yazarlar >   MERMER ARTIKLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

31.12.2018 Pts, 15:53

 

Bilindiği üzere; mermerlerin  diğer madenlerden farklı olarak, mimari ve sanat yönü yanında endüstriyel yönü de bulunmaktadır. İlk çağlardan itibaren, mermerin sanat ve mimarı yanı gelişmiş ve daha sonra, sanayileşme ile birlikte endüstriyel yanı da ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla, Türkiye’nin sorunu olduğu gibi, Muğla’nın da önemli bir sektörü olan mermer ocaklarından çıkan ve üretim esmasında oluşan artıklar sorun teşkil etmektedir. Başta çevremiz  olmak üzere, kaynaklarımızın korunması açısından, sadece mermer blok veya plaka dışında mermerlerin bu yönünü de geliştirerek  artıklarımızı sorun olmaktan çıkarmalı ve ekonomik bir katma değer yaratmalıyız.

Mermer sektörümüzde ortaya çıkan  artıklarımız üç farklı alanda oluşmaktadır. Bunlardan en önemlisi, mermer ocaklarında, blok mermer üretilirken, kırılan, dökülen mermer molozlarıdır. Diğeri ise,  mermer işleme tesislerinde, mermer bloklarının plaka haline getirilmesi ve boyutlandırılması sırasında çıkan palladyanlar ile seleksiyonda kusurlu olarak ayrılan imalat hatalı malzemeler yanında, kesme ve cilalama, esnasında çıkan mermer çamurlarıdır. Mermer atölyelerinde de, mermer işleme tesislerinde çıkan artıklar oluşmaktadır.

Ortaya çıkan bu artıklar, hava şartlarında, fiziksel ve kimyasal bir değişime uğramadığından, toprağı kirletme  tehlikesi bulunmamakla beraber,  mermer çamurları yağmur ve sel suları vasıtasıyla stok yerlerinden başka alanlara taşınması halinde  çevre kirliliğine neden olmaktadır.. Çözmek zorunda olduğumuz sorun da bu artıklar olup, çıkan yan ürünlerin döküm alanlarında stoklanarak hemen değerlendirilememesinden  kaynaklanmaktadır.

Artıkların değerlendirilmesi konusunda, ve çevre sorunun çözümü için, dünyada ve ülkemizde neler yapıldığını, artıkların azaltılması imkanları veya üretim teknolojisi bakımından uygulanan yöntemlerdeki gelişmeleri araştırmamız gerekmektedir. Bu bakımdan, artıkların oluştuğu yerlere ve artık türlerine göre bunları, ayrı ayrı incelemeliyiz.

Ocaktan ocağa değişen ve %10 a kadar düşen blok verimliliğinin yükseltilmesi  ve  ortaya çıkacak artıkların daha az olmasını sağlama hususundaki çalışmaları başta yapmalıyız. Bunun için, ocak sahipleri, sahanın jeolojik etütlerini, arazinin  eklem ve çatlaklarını proje safhasında tespit ettirmeleri gerekir. Sonra ocak sahasında yapılacak karotlu sondajlardan elde edilecek bilgilere göre verimli alanlarda yapılacak çalışmalarla moloz miktarı azaltılabilir. Blok veriminin yükseştimesinde  bir başka yolda, bol çatlaklı alanlarda, epoksi emdirilerek kesilecek yerler güçlendirilebilir veya çok yaygın olarak kullanılmamakla  beraber, kesilen blok file içinde epoksi havuzlarında bekletilerek blok verimi arttırılabilir.

Düşük verimlilikteki ocaklardan çıkan molozların büyük olanları, ST Kesme makinelerinde plaka haline getirmek mümkündür. Ancak, molozlar, ST Kesme makinelerinin kesme verimliliğini de  olumsuz etkilediğinden, daha çok, mermer ocağı olmayan tesis sahipleri tarafından tercih edilmektedir. Bu yüzdende bu molozlara talep, çok fazla olmamaktadır.. Çok büyük miktarlarda olmamakla beraber, heykeltıraşlar heykellerini bu molozlardan yapmaktadırlar.

Molozlar arasındaki çok küçük parçaların bile değerlendirilmesi halinde, bunlardan mermer süs eşyaları yapılabilir.. Nitekim, Afyon İşcehisarda, mermer parçalarından, çeşitli mermer eşya üretenlerin sayısı az olmadığı gibi, mermer süs eşyası, bu yörede büyük bir sektör haline gelmiştir.

Mermer molozlarını  kırmadan ve herhangi bir masraf yapmadan, denizlerin doldurularak, inşaat alanı kazanmada, mendirek ve dalga kıran veya limanların inşasında da kullanılabilir. Son yıllarda, akarsuların geçtiği verimli tarım arazilerini erozyondan korumak için, Devlet Su İşleri (DSİ) Teşkilatları tarafından, dere kenarlarına taşocaklarından çıkarılan  moloz taşlarla  set çekilmektedir. Böyle uygulamaların yapıldığı yerlerde mermer ocaklarından çıkartılan molozlarda aynı işi yapabilir.

Ayrıca, bu molozlar, kırılarak ve istenilen boyutlara getirilmek suretiyle kireçtaşlarının kullanıldığı her yerde çeşitli işlerde yararlanılması mümkündür.. Nitekim,  beton santrallarında kullanılan agrega içersine, belli bir oranda karıştırılarak daha dayanıklı beton yapılabileceği kanıtlanmıştır. Yolların asfaltla kaplanmasında veya beton yolların yapımında kullanılabilir. Değişik renklerdeki mermer molozları çok küçük boyutlarda kırılarak yine inşaat sektöründe karo imalatında veya dış ve iç cephelerinde  beton harç  içersine de karıştırılmaktadır.

Yukarda belirtildiği üzere, molozlar değişik alanlarda kullanılsa bile moloz miktarının çok yüksek olması dolayısıyla, ocak sahasında büyük stoklar oluşturmaktadır.. Bu molozların kırılarak ve değirmenlerde öğütüldükten sonra kalsit olarak değerlendirilmesi daha fazla kazanç sağlayabilir. Endüstri hammaddesi olarak, 500 farklı üründe kullanılan kalsit için Muğla Mermerleri bu iş için çok uygundur. Muğla Mermerleri’nin beyaz renkte olması ve yüksek derecede CaCO3 içermesi ve içinde ağır metallerin bulunmaması yanında devlet tarafından da teşvik edilirse, ocaklardaki bu artık önemli katma değer yaratabilir. Ancak, şimdiki durumda bu imkandan tam yararlanıldığı söylenemez. Nitekim, Muğla’da bulunan ocaklardan sadece bir tanesinde molozlar 0-50 mm boyutlarına kırılarak, kalsit olarak değerlendirilmek üzere, dünya’da tekel durumda olan  Omya şirketine  pazarlanmaktadır. Ayrıca, bu firmanın kalsit olarak çalıştırdığı bir sahası da Yatağan’da  bulunmaktadır.

Molozların endüstride kullanılmasını sağlamak için İtalya’da olduğu gibi, ocak sahiplerinin konkasör tesisleri kurması teşvik edilmelidir. Böylece, girişimciler buradan katma değer ve istihdam yaratırken, devlet de buradan önemli bir gelir sağlayabilir.Üretilen kalsit sanayide, endüstriyel madde olarak kullanılır.

Mermer İşleme Tesislerinde çalışan, katrak ve ST kesme makineleri, yarma, ebatlama,  band silim makineleri ile, ocaklardan getirilen blok mermerler, plaka haline getirilmektedir.  Piyasa şartlarına göre, dış cephe iç cephe döşemesi ve fayans üretilirken, kesme, ebatlama ve silim esnasında, kayıplar yaklaşık %20-30 dolayını bulmaktadır..

ST kesme makinelerinden çıkan plakaların başkesme makinelerinde her iki tarafının 90 derece kesilmesi esnasında çıkan paladyanlar, yer döşemesinde kullanılabilir. Ayrıca paladyanlar, ebatlama makinelerinde 10×10 ebatlarında kesilerek, yaya kaldırımların içinde ve yer döşemelerinde değerlendirilmektedir  Diğer taraftan, bu plakaların fayans makinelerinde  ikiye bölünmesi ve ebatlama işlemleri sonrası seleksiyonda ayrılan çatlak ve kırık mermer parçaları, çoklu kesme makinelerinde 1x1cm ve daha büyük ebatlarında küçük parçalar haline getirilerek, antik mozaik üretiminde kullanma imkanları bulunmaktadır. Bu konuda ülkemizde 100 yakın kuruluşta antik mozaik desenleri üretilmekte ve büyük bir kısmı yurt dışına ihraç edilmektedir. Türkiye’den ithal edilen “Elazığ Vişne” mermerler parçaları file üzerine yapıştırılarak, plaka haline   getirilmektedir.  Ayrıca, ST makinelerinde kesilen mermer blokundan arta kalan kısım, torna tezgahlarında mutfak evyesi yapımında değerlendirilmekte ve mutfak tezgahlarına monte edilmektedir.

Kesme ve cilalama işlerinde kullanılan suyun çöktürme havuzlarında toplanmasından sonra, flitre preslerde kek haline getirilen mermer çamurları, halen değerlendiremediğimiz artıklarımızdır. Mermer çamurunun değerlendirilmesi yönünde bir çok araştırmalar ve girişimler bulunmaktadır. Bu araştırmalar da mermer artıklarının, çimento, kağıt, plastik ve seramik sanayinde, lastik imalatında, yem üretiminde, boya ve sıva endüstrisinde  kullanılabileceğini kanıtlanmıştır.

Mermer çamurlarının, mermer tesislerinden çıktığı gibi, kullanma imkanı olan alanlardan biride, termik santral sülfür giderme tesisleridir. Yöremizde mevcut “Mermer Ocakları ve Mermer İşleme Tesisleri”nden çıkan artıklardan, bilhassa mermer çamuru, ayrıca kırma, öğütme yapılmadan doğrudan proses de kullanılmasını sağlayacak kimyasal ve fiziksel özellikleri taşımaktadır. Dolayısıyla, termik santral tesisinin yanına kurulan, kırma ve öğütme tesisine gerek kalmadan, bu tesisin harcayacağı elektrik enerjisinden de tasarruf sağlanabilir. Nitekim, Yatağan’daki ocaklarında çıkan mermer artıkları, kırma ve eleme tesislerinden geçirildikten sonra, Yatağan’daki termik santralı baca gazı arıtna tesislerin kullanılmaktadır.

Dolayısıyla, çevre kirliliği yaratan mermer çamuru artıklarının, Termik Santral Baca Gazı Arıtma Tesislerinde kullanılarak, hem çevresel etkinin azaltılması hem de  bunlardan çevreye yeni  yük getirmeden, ekonomik bir katkı sağlaması bakımından,   bu proje çok önemli bulunmaktadır. Aynı zamanda, mermer tesislerinden çıkan ve çevreye zarar veren mermer çamuru, yine, santralın havayı kirleterek atmosfere saldığı, karbon dioksit  ve kükürt dioksitle birleşerek, inşaat sektöründe kullanılan alçı taşı elde edilmektedir.

Afyon çimento sanayinde herhangi bir kıstasa bağlı olmadan çamur ve paladyanlar ile, fayans kırıkları, çimento üretiminde  kireç taşı yerine kullanılmıştır.. Muğla’da ise Bayır’da paladyanlar yıkanarak, kırma ve eleme tesisinde belli boyutlarda kırılmak suretiyle, Aydın’da faaliyet gösteren kalsit tesislerine gönderilmektedir.Buna benzer bir tesiste Çayboyu Belediyesi tarafından, mermer tesislerinin bulunduğu yerde kurulmuştur.

Ayrıca, seramik fabrikaları gönderilen bu çamurları, denemiş ve olumlu sonuç alınmasına rağmen nakliye masrafı dolayısıyla kullanamamıştır. Kağıt fabrikasında yapılan incelemede CaCaO3 olarak yeterli olmakla beraber, içindeki beyaz renkli mermerler dışında kesilen renkli mermerlerden dolayı, gerekli beyazlık derecesi sağlanamamıştır.. Bu çamurların kurutulup, manyetit seferatörlerden  geçirilerek istenilen özelliklere getirilmesi mümkün olmakla beraber, bugüne kadar, bu konuda bir girişimci çıkmamıştır.

Türkiye’de mermer tozlarından yapılan mermerit mutfak tezgahları gibi, İtalya’da ve Çin’de mermer çamurundan veya kırılan ve öğütülen mermer molozları ile kuvarsit ve polyerster  karışımından  yapılan mermer plakalar, asıllarını aratmamaktadır. Bu gibi tesisleri kuracaklara sağlanacak  teşvikler,  doğal kaynaklarımızın korunmasına değerlendirilmesine ve daha uzun sürede tüketilmesine de çok büyük katkıda bulunacağından bu tip tesisler desteklenmelidir..

Mermer palladyan parçalarının ve mermer çamurlarının döner fırınlarda yakılarak toz kireç haline getirilmesi mümkündür. Toz kireç, tarımda toprak ıslahında ve toprak verimliliği arttırılmasında önemli miktarlar da tüketilmektedir. Nitekim, mermer çamurları hiçbir işlem yapılmadan,. İspanya’da zeytin ağaçlarının altına atılmaktadır. Buna benzer bir çalışmada üzüm bağlarında denenmiş, zeytin ağaçlarında olduğu gibi üzüm tanelerinin daha büyük ve sert olduğu görülmüştür. Mermer çamuru, ağaç ve bağlarda topraktan gelen böceklerin daha yukarılara çıkmasını önlediğinden, ağaçlar hastalıklara karşı daha dayanıklı olmaktadır.

Görüldüğü üzere, çok değişik alanlarda kullanılma imkanları olan mermer artıklarının, çeşitli şekillerde değerlendirme imkanları vardır. Artıklarımızı da ekonomik bir değer olarak değerlendirdiğimizde, yaratılacak katma değer yanında, en önemli husus olan ve asla göz ardı edemeyeceğimiz çevremizin, koruması ve bozulmasını önlemek yönünde de büyük yararı olacaktır.

 

 

YORUMLAR

Toplam 0 yorum bulunmaktadır.